"ЧЫРВОНА ЗМЕНА"
ОРГАН ЦЭНТРАЛЬНАГА КАМIТЭТА ЛКСМ БЕЛАРУСI
Цацвер 17 Верасня 1987 г №179(12659).

ЭКСПЕДЫЦЫЯ
"ЧЫРВОНАЙ ЗМЕНЫ"

"Штурмуй свой сум!"

У пячоры Снежнай, размешчанай на Бзыбскім хрыбце Заходняга Каўказа, завяршае работу асноўнага этапа камсамольска-маладзёжная экспедыцыя мінскага ВА "Інтэграл" і рэдакцыі газеты "Чырвоная змена". Аб мэтах, якія ставіць перад сабой спелеаэкспедыцыя, мы расказвалі ў папярэдніх нумарах "Чырв&нкі". Сёння прадаўжаем знаёміць чытачоу э дзейнасцю спелеаклуба "Бяздонне", прапісанага ў рабочым інтэрнаце ВА "Інтэграл" па вуліцы Кіжаватава. Менавіта адтуль бярэ пачатак і сёлетняя экспедыцыя да дна пячоры Снежнай.
Доўга тлумачыць вахцёру аб мэце свайго візіту тут не трэба, вядома, калі вы скажаце "чароўнае" слова тепелеолагі". Яно і адкрывае шлях тым, хто ідзе ў госш' да членау клуба "Бяздонне", на дзевнты паверх. На дзвярах - шыльдачка з назвай клуба па інтарэсах, ціхі звано-чак абвяшчае прыход гасцей, як толькі іх адчыняеш. Ранен, калі на дзвярах мацавалася жартаўлівая аб'ява "Калі вы не ведаеце, чаго хочаце - прыходзьце да нас: гэта ў нас ёсць", сюды заглядвалі інтэрнацкія навічкі і па малаток, ці соль, ці шчэпці чаю пазычыць. Спелеаклуб адкрыты кожнаму, прычым амаль штодня пасля работы там абавязкова ёсць хто-небудзь са спелеолагау. У апошні час адміністрацыя інтэрната дапамагла аматарам падземных падарожжаў зрабіць месца іх сустрэч, месца падрыхтоўкі да экспедыцый больш утульным; выдзеліла мэблю, свяцільнікі. Прыгожым лінолеумам пакрыта падлога. Але, напэўна, не толькі знешняя ўтульнасць прыцягвае сюды людзей?
Гаворыць Ірына Сіпакова, камісар камсамольска-маладзёжнай спелеаэкспедыцыі "Снежная-87":
- Раней я займалася баскетболам, трохі тэнісам. Але вось пазнаёмілася са спелеолагамі, а праз іх - і са спелеатурызмам, і цяпер ужо адпраўляюся з гэтай жа групай у сваю трэцюю экспедыцыю. Чым вабіць нас клуб? Вядома ж, не адным толькі тэлевізарам ці абстаноўкай, што тут ёсць. Перш за ўсё - людзьмі, калектывам. Кожны з нас (а ў клубе, разам з так званымі "спачунаючымі", каля дваццаці членаў), дык вось, кожны з нас мае сваю асноўную прафесію, работу. А ў той час, які застаецца, хочацца сустракацца з людзьмі, пажадана з тымі, якія цябе цалкам разумеюць. Гэта не кожнаму ўдаецца: цяпер шмат гавораць аб праблеме адзіноцтва, шукаюць новыя формы арганізацыі вольнага часу моладзі. Скажу шчыра: і мне, і маім сябрам па спелеаклубу "Бяздонне" пашанцавала. У нас ёсць агульная справа - спелеаэкспедыцыі, ёсць месца для сустрэч - вось гэты пакой. Цяпер ужо сам клуб прыцягвае ў наша кола цікавых людзей.
- Са знаёмстваў, якія адбы-ліся ў апошні час - якія най-. больш запомніліся?
- Вясною гэтага года ў нашым клубе ўпершыню пабываў замежны госцьнамеснік галоўнага рэдактара маладзёжнай штотыднёвай газеты "Штандар млодых" Вальдэмар Сівіньскі з Польскай Народнай Рэспублікі. Нам заўсёды радасна бачыць жывую цікавасць, нават захапленне ў вачах гасцей, якія знаёмяцца з нашым клубам, матэрыяламі спелеаэкспедыцый. Так было і на гэты раз. Мы да самага вечара вялі за чаем размовы з Вальдэмарам. Яго вельмі зацікавілі нашы самаробкі, увогуле ступень арганізаванасці экспедыцый, сур'ёзнасць падрыхтоўкі да іх. Нам жа было надзвычай цікава даведацца, як праводзяць вольны час польскія юнакі і дзяўчаты, аб вялікай папулярнасці сярод іх камп'ютэрных гульняў, плыннх і напрамках у польскай эстрадзе. Некаторы'я з самаробак, якія найбольш ц.ікавяць гасцей, дэманструюцч.а на стэлажы ў самім клубе. Тут жа можна знайсці ўзоры арыгінальна ўпакаваных прадуктаў, якія могуць захоўізацца ў пячоры доўгі час, як ;запас для наступных экспедыцый, да таго ж іх вельмі проста .згатаваць. На кніжных палічках шмат спецыяльнай літаратуры па турызму, спелеалогііі, стэнды на сценах знаёмяць навічкоў з характарам ужо пройдзеных пячор, а таксама з тымі. хто ўдзельнічаў у спелеаэкспедыцыях.
"Залаты фонд" клуба - гэта слайды і фотаздымкі, зробленыя ў час падземных работ. Кожны кадр у царстве змроку патрабуе немалых намаганняў, майстэріства, надзейнай фотаапаратуры. Адказная справа - фотаздымкі - на час сёлетняй экспедіаіцыі даверана Мікалаю Маскоускаму. На час нашай сустрэчы Мікалай быў вельмі занепакоены адсутнасцю ў ма-газіна.ч батарэек "Крона", на якіх працуе фотабліц:
- Крыўдна, калі такія дробязі ствараюць сур'ёзныя цяжкасці. Тую ж "Крону", скажам, не зробіш з падручных сродкаў, хоць мы ў справе самаробак мастякі, ды і на дарозе нідзе не знойдзеш. Я, напэўна, не вельмі б злгаваўся на батарэйкі - але ж на сённяшні дзень у магазіне пірактычна нічога гатовага для выкарыстання ва ўмовах спеліеаэкспедыцыі не купіш. Гэта, з аднаго боку, стымулюе нац.іу творчую думку, а з другоггі - столькі часу адымае! Таму часцей за ўсё нашы госці бач.аць нас у час падрыхтоўкі да экспедыцыі за справай; тут у нас і майстэрня, і гасціная адначасова.
- Дык што ж - і фотаапа-ратуру таксама перароблівае-це:?
-- Калі больш дакладна - нрыстасоўваем да тых умоў, у яікіх яна будзе працаваць. Гэта язначае: трэба абараніць яе ад удараў, ад вільгаці, бруду. Найбольш надзейным на сённяшні дзень лічым фотаапарат "Змена-8М", ён і якасць здымкаў дае нядрэнную.
Тэхнічны бок спелеаэкспедыцыі - гэта нібы пастаянная трэніроўка турысцкай кемлівасці і знаходлівасці, таму самаробшчыкі ў клубе адточваюць свае ідэі сумесна. Тут, у "Бяздонні", былі ўдасканалены ўжо існуючыя зажымы для пад'ёму і спуску па вяроўцы у вялізных (да соцень метраў) пячорных калодзежах, зроблены арыгінальныя спелеатэлефоны, футляры для запальнічак. Нядаўна клуб узброіўся новай тэхналогіяй атрымання сублеміраванага (сухога) мяса, якое можа доўгі час захоўвацца. У вытворчы ланцужок уключаюцца звычанна ўсе свабодныя рукі: тут і чыстка, і мясарубка, і выпарванне вілыаці з фаршу на патэльні. Потым наступае этап "Магучыка" - арыгінальнай канструкцыі агрэгата накшталт вялізнага фена, для вырабу якога Алёша Крыцкі не пашкадаваў уласны пыласос. "Магучык" даводзіць фарш да сухой кандыцыі, "аператар" на кавамолцы робіць з яго парашок, а завяршаецца працэс дазіроўкай нрадукта ў цэлафанавыя пакецікі і герметычным іх заклейваннем (таксама на спецыяльна змайстраваным прыстасаванні). Гатоаыя ўпакоўкі потым укладваюцца ў воданепранікальныя мяшкі - модулі і...
Але не буду больш стамляць чытача тэхналогіямі, бо і працэс фарміравання змесціва модуляў, у якіх транспартуюцца асноўныя грузы спелеаэкспедыцыі - і гэты працэс разлічаны на калектыўную працу, на ўзаемадапамогу. Без адчування локця сябра, як няцяжка пераканацца, у клубе рабіць няма ча-го. Бо фактычна і справы па падрыхтоуцы да спелеаэкспедыцыі наплываюць адна за адной, як на канвееры, забіраючы амаль увесь вольны час у анантаных пячорамі людзеіі. Але ці не становяцца ў гэтым вечным кругавароце і думкі скіраванымі ў адзін бок?
На гэта пытанне адказвае чііен штурмавой групы спелеа-чкспедыцыі "Снежная-87" Міхаіл Кабакоў:
- Ды не, кола інтарэсаў у нас самае разнастаннае. Праў-да, калі рыхтуемся ў чарговую экспедыцыю - інтарэс ва ўсіх адзін: oшто яшчэ трэба зрабіць, што дастаць, дзе купіць, каму пайсці. Недзе пакідаем інфармацыю для аднаго, для другога - шэраг пытанняў! 1 гэта выдатна, бо ты пачынаеш востра адчуваць бег часу, цаніць надзейнасць сяброў, адчуваеш сябе патрэбным, а часам нават... незаменным, ці што. Калі ж адыходзіць экспедыцыя - уражанпі яшчэ так доўга-доўга перапаўняюць душу, і так здорава, што ёсць з кім імі падзяліцца. Наш клуб мне падабаецца яшчэ і тым, што мы не жывём толькі сваімі, эгаістычнымі эмоцыямі, мы не закопваем гэты скарб недзе ў ціхім кутку душы для сябе, а'актыўна раздаём яго. Якім чынам? Гэта знаходзіць выхад у слайдах, фотаздымках, быў у нас нават невялічкі фільм, а колькі расказаў, каментарыяў, свежых уражанняў, якія, быццам ^раменьчыкі святла V пячоры, выхопліваюць дэталі экспедыцыі. Коля Маскоўскі нават вершы піша... 1 ,нам ніколі не сумна разам. нават святы імкнёмся адзначаць па магчымасці тут. Мне здаецца, надакучыць адзін аднаму могуць толькі тыя людзі, якія праводзяць час разам без спра-вы, упустую. А ў нас ёсць мэтапячоры.
Пячоры, экспедыцыі не лаюць к.'іуГп' затухнуць, падтрымлівяюць у ім агеньчык сяброўства і важыў, прайшла без асаблівых пазяханняў: спелеолагі прывычныя да змен у рэжыме дня.
У пячорах свой расклад жыцця - у Снежнай, напрыклад, 24 гадзіны яны працуюць без сну. А потым столькі ж часу аднаўляюць сілы. 1 гэта не дзівацтва. Проста месцы, зручныя для падземнага лагера, сустракаюцца нячаста, адлегласць па-між імі і ёсць спелеасуткі. Так што часам падземны вопыт працяглай бадзёрасці карь>сны і на паверхні.
Увогуле, яны надзвычай цесна ўзаемазвязаны для членаў спелеаклуба "Бяздонне" - паверхня і пячора. Валерый Газвычайным паходзе выхаднога дня.
Мікалай Маскоўскі, прынамсі, лічыць так:
- Цяжэй за ўсё, мне здаецца, чалавек пераносіць сум. Гэта пазбаўляе ўнутранага спакою яшчэ больш, чым зубны боль. Хочацца што-небудзь, хоць што-небудзь, зрабіць: няхай бязглуздае, бяссэнсавае... Гэта, уласна кажучы, часцяком і робяць, калі абсалютна на нулі фантазія: п'янка, імкненне некуды ўвязацца, кулакі чуха-юцца... Усё гэта, я лічу, стыхійны пратэст супраць тае дурной жыпога інтарчсу, робяць яго дзейнасць, як цяпер часта кажуць, нефармальнай. Сапраўды, ніхто ніколі не прымушаў і не прымушае сяброў з "Бяздоння" сустракацца ў вызначаны час, распрацоўваць планы рабо-ты, арганізоўваць культурныя мерапрыемствы і актыўна павышаць свой ідэйны ўзровень. Але тым не менш усё гэта ў клуба ёсць! 1 сустрэчы па магчымасці часцей, і план падрыхтоўкі экспедыцый, і сумесныя паходы на канцэрты (асабліва самадзейнай песні, якую ў клу-бе ўсе любяць), і ў кіно, і спрэчкі вакол новых публікацый у "тоўстых" часопісах, газстах, вакол актуальных падзей жыцця. Тым больш, што ў членаў спелеаклуба "Бяздонне" ніколі няма праблем з ар-ганізацыяй вольнага часу - а менавіта гэту праблему спрабуюць вырашаць у рабочых ін-тэрнатах, ствараючы "пад распіску" для незацікаўленых жыхароў клубы па інтарэсах.
Па магчымасці часцей імкнецца наведваць Мінск і Аляксей Крыцкі, кіраўнік спелеаэкспедыцый, але гэта для масквіча дарагая асалода: грошы, час. Вясной, памятаю, у клубе адзначалі адразу чатыры дні нараджэння, яны амаль супалі па часе. Аляксей і Таццяна, яго жонка, спец.ыяльна прыехалі павіншаваць сяброў. За размовамі, віншаваннямі, слайдамі суботні вечар неўпрыкмет саступіў месца глыбокан ночы, а потым і нядзельнай раніцы: разышліся недзе а шостай гадзіне. Прычым гэта ноч, як я заутоўчык гэта ўсведамляе асабліва востра, ён адк.азны ў спелеа-экспедыцы! "Снежная-87" за тэлсфонную сувязь паміж паверхневым лагерам і штурмавой групай:
- Клуб, экспедыцыя - перш за ўсё група людзей. Мы звязаны вельмі рознымі сувязямі, і ўтрымліваемся разам не толькі вузкімі рамкамі спелеатурызму. Нам пашанцавала, у нас агульны інтарэс - спелеалогія, а та-кое сур'ёзнае захапленне я рызыкнуў бы назваць нават вобразам жыцця. 1 сапраўды: падрыхтоўка да экспедыцыі працягваецца, з рознымі амплітудамі актыўнасці, амаль год, увесь час адпрацоўка планаў, падвядзенне прамежкавых вынікаў. У гэтых клопатах, само сабой, паралельна трапляеш у курс многіх рэчаў, якія са спелеалогіяй абсалютна не звязаны, але абмяркоўваюцца ў час сустрэч у клубе. Гэта азначае, што група жыве сваім, ні на якое іншае не падобным жыццём.
1 прыцягвае ў клуб наш іншых - менавіта непадабенства. Сюды прыходзяць проста пасядзець, проста тэлевізар разам паглядзець (хоць амаль у кожнага свой у пакоі: глядзі o не хачу), расказаць пра свае радасці ці засмучэнні. Бываюць у нас і турысты з іншых клубаў, выканаўцы самадзейных песень, прыходзяць, студэнты. Дзверы клуба для ўсіх адчынены.
Гэтыя разважанні Валерыя можна прадоўжыць, падказаў-шы тым, хто ніяк не можа знансці выйсця з адзіноты да сапраўдных сяброў, што турысцкіх клубаў у рэспубліцы нямала. Пераадолець ляноту душы, зрабіць крок насустрач цікавым, захопленым людзям можна і зараз, турысцкі сезон яшчэ працягваецца. 1 не абавязкова адпраўляцца ў складаныя спелеаэкспедыцыі, няхай першае знаёмства з ветрам вандраванняў адбудзецца ў работы, якую ў народзе называюаь "лынды біць" А сапраўды цікавых спраў - мора! 1 калі займаешся якой-небудзь з іх, скажам, спелеалогіяй. пасур'ёзнаму - раптам заўва-жаць пачынаеш: не хапае часу. Хочацца і тым заняцца, і тым--цэйтнот. Таму для агорнутых сумам рэцэпт беспамылковы:
займіся справай! Штурмуй свой сум!
Па тым, як цяжка было саб-рацца разам спелеатурыстам з "Інтэграла" нават у апошнія дні перад ад'ездам у экспеды-цыю, можна меркаваць, што слова "сум" ім незнаёма. Усяго на адну хвілінку заглянуў у той вечар у клуб "Бяздонне" і яшчэ адзін турыст - воднік Міхаіл Мурзін. 3 ім у нас і адбылася кароткая размова:
- Наша група таксама ідзе ў паход, адначасова са спелео-лагамі. Вельмі рады, што побач з намі жывуць такія апантаныя людзі, шчыра зайздрошчу іх арганізаванасці, сур'ёзнаму падыходу да справы.
- Куды ідзе ваша група?
- На Алтай, на катамаранах.
- Што вас туды вабіць?
- Магчымасць знаёмства з цікавымі людзьмі перш за ўсё...
- Пазнаёміцца, скажам, можна і на дыскатэцы...
- Ды не, такія людэі не часта заглядваюць на дыскатэкі. Іх якраз і сустрэнеш часцей у гарах ці на рэках. 1 яшчэ - пячорах. Я жадаю ім шчаслівай дарогі!
Тым часам у клубе ўжо мацавалі на новай форме нашыўкі з эмблемай "Снежная-87", якую зрабіў для сваіх новых сяброў Ігар Савосценка, мастак э "Чыр-вонкі". Клуб "Бяздонне" ўсім сваім актыўным саставам збіраўся часова змяніць месца дыслакацыі насапраўднае бяэдонне - пячору Снежную.
Цяпер яго дыслакацыя і ёсць там, на Бзыбскім хрыбце.

I. ЖДАНОВІЧ.